Kako je Banja Luka po drugi put ubila svoje oslobodioce

0
Obilježavanje Dana grada i pobjede nad fašizmom prestalo je još 1992. godine, kada je Šeher temeljito očišćen od ‘nepodobnih’.

 

Danas će se u Banjoj Luci formalno obilježiti “dan grada”, a ne ono što uistinu jeste – Dan oslobođenja Banje Luke od nacističkih okupatora i domaćih fašista, ustaša i četnika. Ovaj dan je nestao sa kalendara u proljeće 1992. godine, čim je neočetnička horda ovladala Banjom Lukom i u grad stigla “Republika Srpska”. A s njom i sva politička i ljudska nakaznost, koju je nosila ideja etničkog čišćenja i zaokruživanja “nove srpske države zapadno od Drine”. Tada su nestale i biste narodnih heroja te mnoga njihova imena u nazivima ulica i škola. Četnici su postali good guys, a partizani i komunisti uglavnom nepoželjni.

Nova elita očistila je, po etničkom i vjerskom ključu, ne samo sopstvene sugrađane Bošnjake, Hrvate, mješovite porodice, džamije, katoličke crkve i druge “nepodobne” simbole, već i nepoželjna imena narodnih heroja i heroina, revolucionara i revolucionarki, komunista, skojevaca, partizanskih odreda, komunističkih ilegalaca, partizana i partizanki. Osvjedočeni četnički koljači dobili su svoje ulice u gradu i spomenike po okolnim selima. Tu su i danas. Novi “dan grada” tada je postao pravoslavni vjerski praznik “Spasovdan” – i danas se obilježava kao “slava grada”, šta god mu to dođe.

Tek će 2004. i 2005. godine, na inicijativu pojedinih članova SUBNOR-a, društveno-politički aktivnih povratnika u Banju Luku i udruženja Grad, 22. april biti vraćen u kalendar oficijelnog pamćenja kao “dan grada”, a biste narodnih heroja izvučene iz podruma i postavljane, ovog puta, na jedno mjesto – oko Spomenika palim borcima Narodnooslobodilačke borbe. Sam taj spomenik je, odmah poslije “demokratskih” izbora 1990. godine, također izmješten iz “centralnog” parka, između zgrade opštine i Doma kulture, u “ćošak” nasuprot hotela “Bosna”.

Zločini sljedbenika ‘velike i homogene Srbije’

To malo ostrvo partizanskih poprsja oko Spomenika danas je više simbol odsustva i zaborava, nego sjećanja. U današnjoj “svesrpskoj” Banjoj Luci to ostrvo je, zapravo, rezervat, van kojeg imena i djela heroja i heroina NOB-a i komunističke revolucije nisu ni fusnota u oficijelnoj politici i onom što se zove kultura sjećanja. Kao da se želi reći – evo tu ste, dobili ste svoj sabirni centar i van njega nemate šta da radite. I to bi se moglo podnijeti da ih nova elita hoće ostaviti da u miru svjedoče herojskom vremenu, ali ne – ispred ovih poprsja svakog 22. aprila i 9. maja defiliraju politički predstavnici bh. entiteta Republika Srpska, bivši generali bivše Vojske RS-a, svi listom odani političkim idejama koje stoje iza genocida i stvaranja etnički očišćene RS.

Tako se ispred lika i djela Josipa Mažara Šoše, Vahide Maglajlić, Rade Vranješević, Osmana Krabegovića, Milančića Miljevića, Karla Rojca… šepure Ćosićevi sljedbenici “new age” ideje “velike i homogene Srbije”, novi zeloti starih fašističkih ideologija Draže Mihailovića, Velimirovića, Ljotića i Moljevića, “četnizirani” oficiri bivše JNA, bivši komunisti, bivši reformisti, novopečeni velikosrbi, pravoslavci, četnofili i rusofili. I po koji osumnjičeni ratni zločinac. Pred bistama heroja, koji su bili na pravoj strani istorije, defilira društvo i entitet na bjelodano pogrešnoj strani istorije. Bjelodano svima osim samim Srbima.

To dobijete kada u javni prostor grada okupiranog ideologijom pansrpskog klerofašizma vratite nijeme biste boraca protiv fašizma, a istovremeno cijelu ideju partizanskog pokreta, NOB-a i revolucije tretirate kao “istorijsku grešku”, izdaju ideje “velike Srbije”, ili je pokušavate “srbizirati” i očistiti od “nepoželjnih elemenata”. Ima li antifašističke Banje Luke u današnjem 22. aprilu? Ili je 22. april samo još jedan datum ispražnjen od svog antifašističkog, revolucionarnog, komunističkog i internacionalnog značenja? U gradu kojim dominiraju narativi četničkog ideologa, nekadašnjeg banjalučkog advokata i predsjednika Streljačkog društva na Rakovačkim Barama Stevana Moljevića i njegovog političkog manifesta Homogena Srbija?

Šeher su pretvorili u ‘srpsku palanku’

Kako 22. april za svoj “dan” može da uzme palanka koja slavi onoratne ravnogorske koljače Drenovića, Radu Radića, Dragišu Vasića i druge. Podjednako kao i njihove postmoderne inačice, ratne zločince Radovana Karadžića, Ratka Mladića i ine? Kako dan oslobođenja od fašizma za svoj “dan grada” može imati centar političke zajednice nastale na genocidu, a održavane na “čistoći” demografskog popisa, korupciji i policijskoj hunti? Palanka čija elita dvije i po decenije parazitizira na stečevinama ratnih zločina istrebljenja, prvih i za sada jedinih na tlu Evrope poslije istorijske pobjede nad fašizmom?

Velikosrpski nacionalizam i 22. april jednostavno ne idu zajedno, a da to ne dovede do ponavljanja tragedije. Na taj dan grad je oslobođen od četnika i srpskog nacionalizma, podjednako kao i od ustaša i hrvatskog nacionalizma. Najveće gubitke i žrtve Narodnooslobodilačkog pokreta, baš u banjalučkom kraju, proizveli su upravo četnici, a ne ustaše. Nošeni kužnim zadahom kolaboracije Draže Mihailovića i Milana Nedića sa nacistima, koja je već u novembru i decembru 1941. godine udarila na Užičku republiku, i četničke vođe u Bosni, Dalmaciji, Hercegovini i Crnoj Gori su prešle u otvorenu kolaboraciju sa okupatorima i ustašama.

Napomena o autorskim pravima

Preuzimanje dijela (maksimalno trećine) ili kompletnog teksta moguće je u skladu sa članom 14 Kodeksa za štampu i online medija Bosne i Hercegovine: “Značajna upotreba ili reprodukcija cijelog materijala zaštićenog autorskim pravima zahtijeva izričitu dozvolu nositelja autorskog prava, osim ako takva dozvola nije navedena u samom materijalu.”

Ako neki drugi medij želi preuzeti dio autorskog teksta, dužan je kao izvor navesti Al Jazeeru Balkans i objaviti link pod kojim je objavljen naš tekst.

Ako neki drugi medij želi preuzeti kompletan autorski tekst, to može učiniti 24 sata nakon njegove objave, uz dozvolu uredništva portala Al Jazeere Balkans, te je dužan objaviti link pod kojim je objavljen naš tekst.

Jedna od najkrvavijih četničkih ofanziva u ratu bio je “četnički puč”, kojeg je koordinisao četnički vođa Rade Radić. Puč je počeo u noći 31. marta na 1. april 1942. godine napadom na Operativni štab NOP-a za Bosansku krajinu, Okružni komitet Komunističke partije Jugoslavije i SKOJ-a i partizansku bolnicu u selu Jošavka kod Čelinca. Tada su ubijeni Mladen Stojanović, Milan Ličina, Rajko Bosnić, Ledo Karabegović i drugi. Od 1. aprila do kraja juna 1942. godine, u reonu između rijeka Vrbasa i Bosne te rijeke Save i planine Vlašić, četnici su samostalno, uglavnom pučističkim izdajstvom i iz zasjede, u partizanskim bolnicama ili nakon zarobljavanja, ubili više od 60 istaknutih komunista, SKOJ-evaca i partizanskih komandanata, više od 150 boraca i ranjenika. Kako u našim krajevima istorija ima dara za rimovanje – 50 godina kasnije, 2. na 3. april 1992. godine, Karadžićevi neočetnici će izvesti puč u Banjoj Luci, orgijati po ovom gradu i okolici, dok Šeher nisu pretvorili u “srpsku palanku”, ubivši više 240 i protjeravši oko 75.000 ne-Srba.

‘Svesrpsko pomirenje’ četnika i partizana

U junu 1942. godine, sadejstvujući sa nacistima, četnici Jove Kitića iz Srpca napali su sa leđa Proleterski krajiški bataljon na Motajici, zarobili i streljali komandanta bataljona Zdravka Čelara, političkog delegata Franju Nanuta i borce Saliha Hadžiselimovića, braću Simu i Iliju Stijkovića, Fadila Serića, Vladu Vitjuka i mnoge druge. Neočetnici su 1992. godine izbrisali nazive banjalučkih ulice Vlade Vitjuka i Franje Nanuta. Ime Zdravka Čelara su ostavili u nazivu ulice, možda zbog svesrpskog pomirenja između četnika i partizana? U Maslovarama je 8. aprila 1942. godine ubijen politički komesar Idriz Masle, a drugi put 1992. godine, kada su mu izbrisali ime iz naziva ulice u banjalučkom naselju Gornji Šeher, a cijelo naselje preimenovali u “Srpske Toplice”.

Među žrtvama četničkog puča bio je i sekretar Okružnog komiteta KPJ Milan Radman, kojeg su četnici ubili iz zasjede 19. juna 1942. godine, negdje između sela Devetine i Boškovići. I Danko Mitrov je stradao od četničke ruke, ubili su ga u zasjedi 11. juna 1942. godine u selu Srđevići kod Srpca. Prije toga su mu uhvatili i zaklali oca i baku. Karlo Rojc, komandir čete u Četvrtom krajiškom odredu, koji je do zadnjeg metka branio partizansku bolnicu na Čemernici od višednevnih naleta četnika Lazara Tešanovića i Rade Radića, 22. maja sam je sebi oduzeo život opkoljen u pećini nad Vrbasom. U tom napadu na partizansku bolnicu na Čemernici četnici su zarobili, mučili i pobili više od 35 ranjenika, bolesnika i boraca, među njima i pjesnika Hasana Kikića i upravnicu bolnice Ajšu Karabegović. Nakon što su je silovali, Ajši su odrezali obje dojke, privezali joj ruke za konje i raščerečili je.

I Hasana i Ajšu su ponovo ubili 1992. godine, uklanjajući njihova imena iz naziva banjalučkih ulica i škola. I Rojca i Mitrova su 1992. godine izbrisali iz spiska banjalučkih ulica i uklonili njihove biste. Ulice im nisu vraćene, a biste su postavljene u “rezervat” kod hotela “Bosna”, da ih zbunjeno gleda četnolika masa. Ime Milana Radmana je ostavljeno u nazivu ulice, ali iz naziva osnovne škole je zauvijek izbrisano.

Postmoderna replika nekadašnje NDH-azije

Onaj koji je dobio svoju ulicu je četnički vođa Rade Radić. Isti onaj koji je 24. maja 1942. godine sa ustaškim generalom Brozovićem i nacistima planirao ofanzivu na partizane. Isti onaj koji je 28. maja 1942. godine, zajedno sa drugim četničkim vođama, održao sastanak sa ustaškim zapovjednicima u selu Lipcu kod Doboja, na kojem je, kako zapisnik svjedoči, dogovoreno, između ostalog, i ovo: “… četnici priznaju vrhovništvo Nezavisne države Hrvatske i, kao njeni državljani, izražavaju lojalnost i odanost njenom poglavaru poglavniku i privrženost Nezavisnoj državi Hrvatskoj … streljivo, ukoliko to bude situacija zahtijevala, izdavati će hrvatske državne vlasti četničkim postrojbama … četnici koji budu ranjeni u borbi sa partizanima mogu se liječiti u bolnicama i ambulantama kao i ostali pripadnici oružanih snaga NDH…” I tako dalje, i tako sve tragičnije.

Bolje da su poprsja heroja i heroina ostala u tamnim banjalučkim podrumima i skladištima, u “ilegali”, do stvarnog oslobođenja Banje Luke. Ovako, i nakon 75 godina od oslobođenja od fašista, biste partizanskih heroja i heroina i ove godine, ovog dana, dočekuju u gradu okupiranom političkom tvorevinom RS, koja nije ništa drugo do postmoderna velikosrpska replika nekadašnje velikohrvatske NDH-azije. Na kraju krajeva, svi fašizmi jedni drugom sliče i služe istom cilju.

Ljudi čije biste zure u grad ispražnjen od samog sebe ginuli su u borbi protiv svih ideologija krvi i tla, fašizma i kleronacionalizma, etnoekskluziviteta i neslobode.

Izgleda uzalud – ovakva Banja Luka ne zaslužuje ni njihova imena, ni njihova herojska djela.

Piše: Srđan Šušnica

Izvor: Al Jazeera



Bosna PRESS pratite putem Facebook | Twitter | Android| iPhone

Stavovi iznešeni u ovom tekstu su autorovi i moguće je da isti ne predstavljaju stavove naše redakcije.
Komentari su vlastita mišljenja autora i redakcija zadržava pravo brisanja vulgarnih i uvredljivih komentara.

OSTAVITI ODGOVOR

Molimo unesite komentar!
Ovdje unesite svoje ime