Akademik Krcić: Bošnjaci imaju svoju etiku-etiku merhameta

1
7

safe_imageCrna Gora, BiH  ̶  “Bošnjaci imaju filozofiju kao i drugi evropski narodi. Bošnjačka filozofija propituje iste teme i pokreće ista pitanja koja su pokretali njemački, antički, francuski, engleski i drugi filozofi. Bošnjaci su rijedak narod u Evropi koji ima etiku – etiku merhameta”, kazao je za Novo vrijeme profesor Šefket Krcić.

Studenti Internacionalnog univerziteta u Novom Pazaru, pod mentorstvom prof. dr. Šefketa Krcića, redovnog profesora tog univerziteta, organiziraju simpozije s ciljem formiranja kapaciteta mladih govornika. Slični simpoziji organiziraju se i na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Tuzli. Nedavno je u Tuzli održan simpozij pod nazivom “Dijalog studenata” koji je bio posvećen recepciji/percepciji filozofskih etičkih i estetičkih ideja bošnjačkih filozofa dr. Rasima Muminovića (1935-2012) i dr. Kasima Prohića (1937-1984). Upravo ti simpoziji bili su povod za razgovor s profesorom Krcićem, članom Evropske akademije nauka i umjetnosti, s ciljem usmjeravanja pažnje na najznačajnije bošnjačke filozofe i njihova djela.

NV: S obzirom na to da ste bili rukovodilac Saveza filozofskih društava bivše Jugoslavije u periodu od 1984. do 1988. godine, kao istaknuti filozof iz bošnjačkog naroda, kako piše u Vašoj biografiji, smatrate li da Bošnjaci imaju svoju filozofiju?

Bošnjaci imaju filozofiju kao i drugi evropski narodi, ali zaostaju u njenom prezentiranju. Na Balkanu ne postoji stariji filozof od Hasana Kjafije Pruščaka koji je u svojim etičkim djelima predvidio sudbinu BiH, njenu budućnost i problematičnost. Historičari trebaju odgonetnuti u čemu je ta problematičnost. Naime, određen broj zapaženih filozofa nije živio samo na teritoriji Bosne i Hercegovine nego i na teritoriji drugih enklava, a koje su nekad bile bosanske teritorije, posebno u Užicu Sabit Užičanin, Šejh Muhamed Užičanin koji je bio savremenik Voltera, a nije ništa manje značajan filozof od Voltera. Čak je imao i manire kritiziranja vlasti. Ako je Volter kritizirao službeni Pariz, šejh Muhamed Užičanin je kritizirao beogradskog vezira. I Pruščak i Sabit Užičanin, kao i šejh Muhamed Užičanin, ne proučavaju se sistematski zato što nije napravljen jedan pregled historije filozofije Bosne. Bošnjačka filozofija propituje iste teme i pokreće ista pitanja koja su pokretali njemački, antički, francuski, engleski i drugi filozofi.

NV: Možete li navesti deset vodećih svjetskih filozofa po Vašem izboru?

Na prvo mjesto bih stavio njemačkog mislioca Jürgena Habermasa, koji je najduže prisutan na filozofskoj sceni i generacija je Muhameda Filipovića. Zatim, glasoviti filozof iz Malezije Muhammed el-Attas, on je potomak Poslanikove, a.s., loze i vodeći metafizičar svijeta. Pod brojem tri naveo bih Avrama Noama Chomskog, poznatog po intelektualnim kritičkim stavovima. Na visoko četvrto mjesto rangirao bih mađarsku filozofkinju Agnes Heller, koja je bila učenica čuvenog Gyorgyija Lukacsa. Ona je nakon Mađarske revolucije 1956. godine morala emigrirati za Australiju gdje je neko vrijeme djelovala, zatim je otišla u Ameriku. Kad sam ja bio predsjednik Saveza filozofa bivše Jugoslavije, ona se vratila u Mađarsku, u kojoj i danas živi i radi. Na petom mjestu, po mom dubokom uvjerenju, jeste veliki filozof i književnik Umberto Eco, filozof iz Bolonje, koji se bavi estetikom, semiotikom i retorikom, poznat po svojim čuvenim romanima kakav je “Ime ruže”. On je napravio sintezu između filozofije i literature. Na šesto mjesto bih stavio našeg vodećeg filozofa Ferida Muhića koji živi u Skoplju. On je filozof egzistencije, naklonjen estetici, antropologiji. Na sedmom mjestu se nalazi veliki prijatelj Bosne, francuski filozof Bernard-Henri Levy koji je neke svoje eseje posvetio BiH. Osmo mjesto, po mom uvjerenju, pripada akademiku Muhamedu Filipoviću, filozofu kojeg smatram većim filozofskim imenom od Bernarda Russella, britanskog filozofa. Njega je priznavala cijela Evropa, Engleska posebno, a sarajevska čaršija ne može filozofski dokučiti misao znanstvenika i filozofa kakav je Muhamed Filipović. On je danas najaktuelniji i naprisutniji u bosanskom kulturnom životu, poznat po kritičkim stavovima. Poenta je u tome što bosansko društvo nije izgradilo sebe da bi prepoznalo vrijednost kritike profesora i filozofa Filipovića, koji zaslužuje da postoji sud s njegovim imenom, kao što je osnovan Russellov sud u Evropi. Profesor Filipović je istraživao Bosnu kao filozof, historičar i kao naučnik. Na deveto mjesto bih stavio crnogorskog filozofa Slobodana Tomovića iz generacije Habermasa, Filipovića i Chomskog. Tomović je originalan filozof s originalnim hipotezama. Živi povučeno u Crnoj Gori. Napisao je 50 i više djela iz filozofije, ali država prema njemu ima sličan odnos kao Bosna prema Filipoviću. Na desetom mjestu je Slavoj Žižek, najmlađi slovenski filozof. To što je na desetom mjestu ne znači da je deseti po redu. Osim Muhića, on je najzvučniji filozof iz jugoistočne Evrope, koji je veoma prisutan u evropskim medijima, kao i Chomsky, i čije refleksije oplemenjuju čovječanstvo antropološkim, etičkim i estetskim idejama. Rasim Muminović, koji je preselio prije tri godine, bio je jedan od najbližih saradnika vodećeg evropskog filozofa tog vremena Ernesta Blocha. Bio je i član žirija za dodjelu nagrade “Ernest Bloch”. I sam je Bloch, pred kraj života, rekao da bosanski filozof Rasim Muminović “više zna o njegovoj filozofiji nego on”.

NV: Navedite nam neka djela bošnjačkih filozofa koja su značajna ne samo za sadašnjost nego i za budućnost Bosne i Hercegovine?

Na prvo mjesto bih stavio djelo “Filozofija ideologije” Rasima Muminovića, djelo koje je izašlo iz duše, iz sudbine Bosne i njene egzistencije, djelo koje je objavila Izdavačka kuća “El-kalem”; zatim djela “Islamski identitet Evrope” i “Štit od zlata” profesora Ferida Muhića. O ovom drugom djelu Muhića, vodeći esejisti iz Beograda i Zagreba rekli su da je to “najbolja knjiga napisana na našem zajed Ljudi trebaju otvoreno razgovarati i zaboraviti svoje slabosti. Samo je Svevišnji Gospodar nepogrešiv. Svi imamo određenih grijehova i problema, ali smatram da treba njegovati etiku merhameta. Bošnjaci su rijedak narod u Evropi koji ima etiku – etiku merhameta. Bošnjaci trebaju sačuvati humane odnose i voditi brigu o drugome. Zato bošnjački intelektualci trebaju više razgovarati hladne glave i vrućeg srca. Ako Bošnjaci ne budu razgovarali konstruktivno, narušit će svoj identitet ničkom jeziku 1980-ih”. Kad razmišljamo o filozofskoj kulturi kritičkog mišljenja, filozof Muhić je dao svoju sintezu razmišljanja o Evropi: “Evropa je doživjela afirmiranje religija, a nijednu od njih nije iznjedrila.” Muhićeva filozofska misao volterijanski kritizira predrasude spram islama jer ukazuje na dimenziju mišljenja od islamske Španije, odnosno Andaluzije, preko Osmanske Turske do danas, te je potrebno uspostaviti sintezu islamskog duha. On je u svom filozofskom djelu sjedinio ono što je krasilo Ibn Rušda, njegovo kritičko aristotelovsko viđenje svijeta, te Ibn Hazma, njegovu poetsku ogrlicu, tako da je Muhić sjedinio poeziju i filozofiju u estetsko-egzistencijalnu filozofiju društva. Tu su i mnoga djela akademika Filipovića, pogotovo ona posvećena bosanskom duhu, jer otpor prema bosanskoj i bošnjačkoj filozofiji prvi su uočili komunisti koji su zabranili časopis “Život” 1967. godine čiji je urednik bio čuveni pisac Meša Selimović, upravo zbog filozofskog eseja “Bosanski duh – šta je to?!”, a čiji je autor bio Filipović. Ima tu i značajnih djela Kasima Prohića, Abdulaha Šarčevića, te posebno Arifa Tanovića koji prikazuje refleksiju evropske filozofije na ovom prostoru, kao i susret islamske, odnosno orijentalne i zapadne filozofije, što je karakteristika duha Bosne, zemlje koja koristi pluralizam kultura, kako kaže filozof Henry Levy, “Evropa se može ugledati na Bosnu, što bi se Bosna morala ugledati na Evropu”, kad je Bosna u tom pravcu dala značajnije filozofe nego Evropa.

NV: Šta država treba uraditi za napredak filozofije i uopće humanističkih nauka?

Svakako da država treba obratiti pažnju na izgradnju univerziteta. Nije dovoljno degradirati univerzitete “Bolonjom”. Potrebno je razvijati duhovnost i sistem na univerzitetu, osnivati institute, da država odvaja sredstva, kako je BiH počela 1970-ih godina 20. stoljeća, jer je ovdje postojala elitna evropska edicija “Logos” koja je pokrenula časopis “Dijalog”. Ovdje se filozofi trebaju zaštititi. Filozofima i historičarima moraju biti osigurana sredstva za projekte i objavljivanje njihovih djela. Potrebno je njihova djela prevoditi na strane jezike. Država Slovenija ulaže mnogo u filozofske pisce koji pripadaju plejadi Žižeka. Više od desetak slovenskih filozofa uživa podršku države. Mi, bošnjački filozofi, možemo učestvovati na filozofskim skupovima ako se sami finansiramo. Živimo u vrlo neetičnom vremenu. Sudbina filozofa u ovom vremenu je da najviše pričaju o etici, jer etike nema. Nema morala, zato što je na scenu stupio korupcionaški moral koji degradira čovjekovu ličnost. Država treba pokrenuti određene fondove za razvoj filozofije i humanističkih nauka.

NV: Izučava li se na valjan način filozofija na univerzitetima u BiH?

Imena koja smo spomenuli su proizvod univerziteta. Smatram da univerzitet nedovoljno afirmira filozofsku misao. Upravo to osjećaju i studenti s kojima radim, jer da bi se studenti mogli posvetiti filozofiji, potrebno je da imaju osjećaj sigurnosti. Ljudi obično idu u potragu za egzistencijom i zbog toga država gubi mnogo talentiranih ljudi. Mnogo takvih ljudi iz moje i mlađe generacije je nestalo sa scene upravo zbog toga što su morali potražiti drugi životni prostor, a on je ugrozio njihov intelektualni habitus. U drugim sredinama su mogli samo razmišljati, no, ta razmišljanja nisu mogli pretvoriti u djela i ostaviti nešto vrijedno iza sebe, kao što su ostavili čuveni antički, njemački filozofi ili pak španski filozofi, kakav je Miguel de Unamuno koji je ostavio djelo “Tragična osjećanja života”. Ono simbolizira sveukupnu dramu bošnjačkih filozofa koji su na margini društva.

NV: Osim filozofijom, bavite se i historijsko-kulturološkim temama u bosanskom društvu. Kakvo je stanje u toj društvenoj znanosti?

Filozofija, historija i književnost su temelj identiteta jedne države. Akademije se osnivaju radi izučavanja duhovnosti po kojoj je neka država prepoznatljiva. Bošnjaci imaju i prepoznatljive historičare. Epitet najzvučnijeg historičara pripalo je čovjeku koji je 50 godina živio u Beogradu. To je prof. dr. Mehmedalija Bojić. On je urednik Brozovih djela, a da bi mogao biti urednik Brozovih djela, morao je biti ekspert. Napisao je prvu historiju Bosne i Bošnjaka, čiji sam recenzent. Bošnjaci su imali svoju silnu emigraciju. Vođa te emigracije bio je Adil-beg Zulfikarpašić i akademik Ismail Balić. Osim Mehmedalije Bojića, značajni historičari su: Mustafa Imamović, Enver Redžić, Avdo Sućeska, profesor Smail Čekić, bosanski Herodot, te mnogi drugi koji istražuju sadašnjost, prošlost i budućnost bosanskog i sandžačkog društva.

Šefket Krcić (1953), bošnjački je filozof, pisac, kritičar, enciklopedist, leksikograf, esejist, pjesnik, polemičar te redovni profesor na Univerzitetu u Novom Pazaru. Član je najuglednije svjetske književne asocijacije P.E.N. centra, Hegelovog filozofskog društva te Svjetske filozofske federacije. Bio je rukovodilac Saveza filozofskih društava Jugoslavije, jedan je od pokretača prvog filozofskog kongresa, predsjednik Društva estetičara i etičara Crne Gore. Član je Evropske akademije nauka i umjetnosti. Trenutno je predsjednik Matice Bošnjaka – društva za kulturu, znanost i umjetnost Sandžaka.

(Novo vrijeme)



Bosna PRESS pratite putem Facebook | Twitter | Android| iPhone

Stavovi iznešeni u ovom tekstu su autorovi i moguće je da isti ne predstavljaju stavove naše redakcije.
Komentari su vlastita mišljenja autora i redakcija zadržava pravo brisanja vulgarnih i uvredljivih komentara.

1 komentar

  1. MISlim da je filozofija neophodna bosnjackom drustvu,ako je vec neophodna -onda se postavlja pitanje zasto je nema u dovoljnoj meri.Vilozofija iskliza upravo tamo gde treba biti postojna u bd.i u tome je draz filozofije sto ostavlja tragove kao oluja na vodi,recimo ako se zagledate u vodenom ogledalu nekog mirnog mora vi vidite u njemu sve prethodne oluje.zar nije tako ? Vidite velicinu talasa,cujete huk vjetra,eho galebova ….. ako sve to vidite na mirnom moru,onda sa vama …….

    debelo nesto nije u redu

    0

    0

OSTAVITI ODGOVOR

Molimo unesite komentar!
Ovdje unesite svoje ime